Сәлћүт – Слихот
Һәрдәнбир ә ⱨәрәј ихтилотһо ә хәјолһој ⱨәјили воҝошдәним. Умоһојһо шинирәјмһо ихтилотһорә вә ә јәр иму мундиһо рӱзһорә ә јәр дәшәндәним. Әз у ихтилотһо јәкирә војистә ә ишмурово бәхш сохум. И ихтилот әз ҝирошдә рӱзһој вә салһој ҹуһурһој гүбәји әдәј бәћс бәрдә. Ә у гәдимијә вәхтһо диһ ҹуһурһо әји имбурӱзи кәләји нәбу. Амбардәки хунәһо ә дү јәки вəҝосирә, кучәһо тәнҝ вә чүклә бу. Шәвһо әз торики чумә ә чум нәбири докундә. Ләмпәсүз, шәⱨәмсүз ә буру нә вәдарафдәт. Ә һәммә нимазһо, хунәһо ләмпәј нәфти, чирог вəјо шәⱨәм ћәзүр мидәбисдо. Ә нимазһо шәвһо ә үшүг әнуһорәво Тиро михундут. Тирохунһо амбар бу вә һәммәрә ҹиҝә вәсc нисохт ҝуфтирә, һәр мәћәлә әри хүштә нимаз вокундәбу. Ә нимаз рафтә вә ә пишој Худо лово-мисво хостәрә һәр кәс әри хүштә бурҹ митануст. Гуллугһој нимазə ә гәд ҹәⱨмәт әри ә ҹиҝә овурдә һәр мәћәләрә јә шомош имбисто. Шомошһо ә товунәј нуҝмәһ, миⱨидһо, тәⱨәнитһо вә диҝәр корһојҝә ҹәⱨмәтә хәбәрдор мисохдүт.
Әз мәтләб дур нәрајм. Мијомо мәһ Әлул мираси вә ә һәммә нимазһо сәр миҝүрдүт тәфиләһој сәлћүтирә хундә. И рӱзһо әз нимаз дур бирә мәрд-муләһош ҹәћти мисохдүт ки хүштәрә ә нимаз расунут вә рӱз Күпүр әри ⱨәвунһорә копорә сохтә ћәзүр бошут.
Ә ⱨәдәтһој ⱨиврији ҝиро хундәји тәфиләһој сәлћүти пишојсәбәћ тәјтә үшүг Офтоји вәдирәморә бијо вәрасү. Ә у ҝиро ҹәⱨмәт пишојсәбәћ әз торики мијост ә нимаз рафтә. У вәхтһо ки кучәһој диһ ҹуһурһо торик бу, һәр кәс пишоки әри рәћ хүштәрә үшүг дорә чирог ћәзүр мисохт. Кимирә ћәзүрә чирогһо имбисто, кими јү гүч мисохт. Һәлә бәⱨзиһо әри мәзә јә әзини чи фикир мисохдүт: јә дүрүҹдә рүгәнијә гәрәбәчә ә бӱз бүсҝ мидәзәрүт, нәфти мисохдүт вә мидəҝəсундүт. Рүгән ән ләпәј гәрәбәч тәјтә ә нимаз расирә мисухт үшүг мидо рәћә. Ә и рӱзһој Сәлћүт пишојсәбәћ әз һүндүрәки ә кучәһој ҹуһурһо дәниширәҝор мивини у рача мәнзәрәј үшүгһорә, һәчи тан ки астараһо әз ⱨәсму ә Хори фурамори.
Ә рӱзһој тшуво шомошһо чү мисохдүт: ә вәхт тәфиләһо хундәји јә тәкә мәрд-мулә хисирә нә дәмуну ҝуфтирә, пишојсәбәћ шомош мијомо ә пәсәј пәнҹәрәһој хунәһо вә ә кәлә сәсәво һорој мизә мәрдһо, ҹоһилһо вә ҝәдәһој хунәрә ә нумəво. Миҝуфти: ...филонкәс әј филонкәс, сәлћүти һәј сәлћүт... . Әҝәр нум јәки әз јәр шомош мәдарафтҝә, сәћибхунә шомошә тәнбећ мисохт. Һәлә бәⱨизи зәнһо пишоки шомошә бәхшә-пара мидорут ки, у нум әну ә ҝуфәрә дәриhо соворә ⱨәјилләһорәш ҝүрү. Чүнки ә дин Тиро ҝиро ⱨәјилһо тә сәјмүн вә чоримүн нәсил митанү тәхсиркор бирә әз сәрбәти ⱨәвунһој кәләтәһо. Һәчи вәдироморәни ки, ә и ⱨилом јәкиш ниданү ⱨовунсүз бирә, јә ихтијори – јә биихтијори.
Рӱзһој тшуво ә нимазһо ҹәⱨмәт амбар имбисто. Kирә ә дору ҹиҝә ниимбистоҝә ә пәсәј пәнҹәрәһој нимаз импојисдүт вә тәфиләһорә ҝуш мидошдүт.
Ә мәⱨлүмәј Күпүр шәв әз кәрҝ-вәчәј Күпүри нәдәвој һәр кәсә( әри зәнһо кәрҝ, әри мәрдһо хуруз) ә сәр үшү сә бо чәрх мидорүт вә михундүт: зәћәлипоти ники копорәти (зә һәлипоти, зә копорәти, јәⱨәним, и ә бәдәлмә, и әри копорәјимә – (выкуп)) , имбәрдүт ә ки рабиһо. Һәлә әри әз дәдәј нәбирә ⱨәјил дү вәчә- јә хуруз вә јә кәрҝ мәҝүрдүт. Раби әри һәр нәдәво нум миҝүрд, михунд вә шүћүт мисохт нәдәворә. Әз нәдәвоһо јә тәкиш ә хунә нирафт, чүнки ә ⱨәдәт ҝиро сәћиб нәдәво әз ҝушт нәдәвоји нијо хуру. Нәдәвоһорә ә нун тәнүји kүпүрирәво бәхш мисохдүт ә үзҝә хунәјҝәһо. Рӱз тәⱨәнит Күпүр ә нимазһо әри зәнһо ҹиҝә дуз мисохдүт вә зәнһо ә вәхт Сифир Тиро вәдирәвундә ә нимаз имбисдорүт. Әз нимаз вәдироморә дү јәкирә имборокбо мисохдүт: “ Ә хубә гәләмһој Худо зәрә бијовошит ә китоб зиндәҝуни. Хубә сәⱨәт, хубә дәгигәһој Худо әри ⱨәјилһојму, әри ҹәⱨмәт.”
Гәринәһо, сад салһо ҝирошдә-ҝирошдә зиндәҝуни ҹәⱨмәт амбар дәҝиш бисто. 1936-үмүн сал ә диһ ҹуһурһо - Краснаја Слобода електрик кәширә омо. Ә 50 ÷ 60-үмүн салһој ҝирошдиһо әср ә кучәһој Краснаја Слобода үшүг кәширүт. Нәдәниш ки кучәһо үшүглү бисто, ⱨәјилһој мәћәлә һәҝәнә кура имбисдорүт вә һәрики јә ҹиро чирог – фонор гүч мисохдүт әри шәвһој Сәлћүти. Шәвһо тә хәјли ҝирошдә ә у фонорһорәво ә кучә миҝәшдүт, кими ә хүштәрәво ә нимазиш имбәрд.
Репатриасија сәр ҝүрдә бәгдә ҹәⱨмәт амбар рафт ә Израил вә ә үзҝә ҹиҝәјҝәһо. Әз ҹоһил – ҹувунһо ә пәсәј хундәји вә әри кор офтә ә үзҝә шәһәрһојҝә рафтәҝорһош амбар бисто. У сәс – күјлү, мәⱨрәкәлүјә кучәһој ҹуһурһо салһо рафтә – рафтә әз одоми сәјрәк бисто вә и рача ⱨәдәт ə сәлћүт һорәјзәрәји, ә фонорһорәво ҝәштәји ⱨәјилһо оморә – оморә әз јәр вәдарафт. Имоһој һич нәбуҝә ә и нүвүстәһорәво бәⱨизи әз јәр вадарафтә ⱨәдәтһојмурә ҝәрәки әри исәⱨәти вә әри оморәниһо шывдоһо ә јәр һиштә.
Һәчи ҝәрдо ки хәлг иму ә үзҝә хәлгиҝәһој ⱨиломово ә шолумирәво зивистә, һәмишә ә зир гәнәт Худо дәбирәји ә китоб зиндәҝуни Худо ә хубә гәләмәво нүвүстә бијово!
P.S. Ә гәд тәфиләһој Авину мәлкејну нум ән шәш китоб әдәј ҝүрдә оморә: ћәјим товим - хубә зиндәҝуни; сәдигим вә ћәсидим - сәдигһо вә ћәсидһо; јәшорим утмимим – дүлочугһо вә дүлтәмизһо ; парнаса вә хәлкәла това – хубә бәһрә вә були(обеспечение); мәћилә, вәслићә вәкопорә –мићиллоји вә копорәји ; ҝәулә вишуⱨа – говләји вә хилоси.
Геник Исаков
Август 2019. Москва
Читайте также
Все материалы рубрики
Səlћүt – Slixot
Hərdənbir ə ⱨərəj ixtilotho ə xəjolhoj ⱨəjili vogoşdənim. Umohojho şinirəjmho ixtilothorə və ə jər imu mundiho rüzhorə ə jər dəşəndənim. Əz u ixtilotho jəkirə vojistə ə işmurovo bəxş soxum. İ ixtilot əz giroşdə rüzhoj və salhoj çuhurhoj qүbəji ədəj bəћs bərdə. Ə u qədimijə vəxtho dih çuhurho əji imburüzi kələji nəbu. Ambardəki xunəho ə dү jəki vəgosirə, kucəho təng və cүklə bu. Şəvho əz toriki cumə ə cum nəbiri dokundə. Ləmpəsүz, şəⱨəmsүz ə buru nə vədarafdət. Ə həmmə nimazho, xunəho ləmpəj nəfti, ciroq vəjo şəⱨəm ћəzүr midəbisdo. Ə nimazho şəvho ə үşүq ənuhorəvo Tiro mixundut. Tiroxunho ambar bu və həmmərə çigə vəss nisoxt guftirə, hər məћələ əri xүştə nimaz vokundəbu. Ə nimaz raftə və ə pişoj Xudo lovo-misvo xostərə hər kəs əri xүştə burç mitanust. Qulluqhoj nimazə ə qəd çəⱨmət əri ə çigə ovurdə hər məћələrə jə şomoş imbisto. Şomoşho ə tovunəj nugməh, miⱨidho, təⱨənitho və digər korhojgə çəⱨmətə xəbərdor misoxdүt.
Əz mətləb dur nərajm. Mijomo məh Əlul mirasi və ə həmmə nimazho sər migүrdүt təfiləhoj səlћүtirə xundə. İ rüzho əz nimaz dur birə mərd-muləhoş çəћti misoxdүt ki xүştərə ə nimaz rasunut və rüz Kүpүr əri ⱨəvunhorə koporə soxtə ћəzүr boşut.
Ə ⱨədəthoj ⱨivriji giro xundəji təfiləhoj səlћүti pişojsəbəћ təjtə үşүq Oftoji vədirəmorə bijo vərasү. Ə u giro çəⱨmət pişojsəbəћ əz toriki mijost ə nimaz raftə. U vəxtho ki kucəhoj dih çuhurho torik bu, hər kəs pişoki əri rəћ xүştərə үşүq dorə ciroq ћəzүr misoxt. Kimirə ћəzүrə ciroqho imbisto, kimi jү qүc misoxt. Hələ bəⱨziho əri məzə jə əzini ci fikir misoxdүt: jə dүrүçdə rүqənijə qərəbəcə ə büz bүsg midəzərүt, nəfti misoxdүt və midəgəsundүt. Rүqən ən ləpəj qərəbəc təjtə ə nimaz rasirə misuxt үşүq mido rəћə. Ə i rüzhoj Cəlћүt pişojsəbəћ əz hүndүrəki ə kucəhoj çuhurho dənişirəgor mivini u racə mənzərəj үşүqhorə, həci tan ki astaraho əz ⱨəsmu ə Xori furamori.
Ə rüzhoj tşuvo şomoşho cү misoxdүt: ə təfiləho xundəji jə təkə mərd-mulə xisirə nə dəmunu guftirə, pişojsəbəћ şomoş mijomo ə pəsəj pənçərəhoj xunəho və ə kələ səsəvo horoj mizə mərdho, çohilho və gədəhoj xunərə ə numəvo. Migufti: ... filonkəs əj filənkəs, səlћүti həj səlћүt … . Əgər num jəki əz jər şomoş mədaraftgə, səћib xunə şomoşə tənbeћ misoxt. Hələ bəⱨizi zənho şomoşə bəxşə-para midorut ki, u num ənu ə gufərə dəriho sovorə ⱨəjilləhorəş gүrү. Cүnki ə din Tiro giro ⱨəjilho tə səjүmүn və corүmүn nəsil mitanү təxsirkor birə əz sərbəti ⱨəvunhoj kələtəho. Həci vədirəmorəni ki, ə i ⱨilom jəkiş nidanү ⱨovunsүz birə, jə ixtijori – jə biixtijori.
Rüzhoj tşuvo ə nimazho çəⱨmət ambar imbisto. Kirə ə doru çigə niimbistogə ə pəsəj pənçərəhoj nimaz impojisdүt və təfiləhorə guş midoşdүt.
Ə məⱨlүməj Kүpүr şəv əz kərg-vəcəj kүpүri nədəvoj hər kəsə (əri zənho kərg, əri mərdho xuruz) ə sər үşү cərx midorүt və mixundut: zəћəlipoti, niki koporəti (zə həlipoti, zə koporəti – jəⱨənim, i ə bədəlmə, i əri koporəjimə – выкуп), imbərdүt ə ki rabiho. Rabi əri hər nədəvo num migүrd, mixund və şүћүt misoxt nədəvorə. Əz nədəvoho jə təkiş ə xunə niraft, cүnki ə ⱨədət giro səћib nədəvo əz guşt nədəvoji nijo xuru. Nədəvohorə ə nun tənүji kүpүrirəvo bəxş misoxdүt ə үzgə xunəjgəho. Rüz təⱨənit Kүpүr ə nimazho əri zənho çigə duz misoxdut və zənho ə vəxt Sifir Tiro vədirəvundə ə nimaz imbistorut. Əz nimaz vədiromorə dү jəkirə imborokbo misoxdut: “ Ə xubə qələmhoj Xudo zərə bijovoşit ə kitob zindəguni. Xubə səⱨət, xubə dəqiqəhoj Xudo əri ⱨəjilhojmu, əri çəⱨmət.”
Qərinəho, sad salho giroşdə-giroşdə zindəguni çəⱨmət ambar dəgiş bisto. Ə 1936-үmүn sal ə dih çuhurho – Krasnaja Sloboda elektrik kəşirə omo. Ə 50 ÷ 60 –үmүn salhoj giroşdiho əsr ə kucəhoj Krasnaja Sloboda үşүq kəşirүt. Nədəniş ki, kucəho үşүqlү bisto, ⱨəjilhoj məћələ həgənə küra imbistorut və həriki jə çiro ciroq – fonor qүc misoxdut əri şəvhoj səlћүti. Şəvho tə xəjli giroşdə ə u fonorhorəvo ə kucə migəşdүt, kimi ə xүştərəvo ə nimaziş imbərd.
Repatriasija sər gүrdə bəqdə çəⱨmət ambar raft ə İzrail və ə үzgə çigəjgəho. Əz çohil-çuvunho ə pəsəj xundəji və əri kor oftə ə үzgə şəhərhojgə raftəgorhoş ambar bisto. U səs-kүjlү, məⱨrəkəlүjə kucəhoj çuhurho salho raftə-raftə əz odomi səjrək bisto və i raca ⱨədət ə səlћүt horojzərəji, ə fonorhorəvo gəştəji ⱨəjilho omorə-omorə əz jər vədaraft. İmohoj hic nəbugə ə i nүvүstəhorəvo bəⱨizi əz jər vadaraftə ⱨədəthojmurə gərəki əri isəⱨəti və əri omorəniho şıvdoho ə jər hiştə.
Həci gərdo ki, xəlq imu ə үzgə xəlqigəhoj ⱨilomovo ə şolumirəvo zivistə, həmişə ə zir qənət Xudo dəbirəji ə kitob zindəguni Xudo ə xubə qələməvo nүvүstə bijovo!
P.S. Ә qəd təfiləhoj Avinu məlkejnu num ən şəş kitob ədəj gүrdə omorə: ћәјim tovim – xubə zindəguni; sədiqim vә ћәsidim - sədiqhо vә ћәsidho; jəşorim utmimim – dүlocuqho və dүltəmizho ; parnasa və xəlkəla tova – xubə bəhrə və buli(обеспечение); mәћilə, vəsliћə, vəkoporə –miћilloji və koporəji; gəulə vişuⱨа – govləji və xilosi.
Genik İsakov
Avgust 2019. Moskva