Мудрый человек - Бахлул Даненде
Уважаемые читатели, продолжая публикации рассказов на языке джуури, хочу предлагать вашему вниманию анекдоты одного из известных образов устной литературы Востока Бахлул. В восточных странах, в особенности, в Азербайджане, Бахлул известен под прозвищем «Даненде» (знаток) и «Диванэ» (юродивый). Однако многие не знают, что Бахлул является конкретной исторической личностью.
В VII веке Бахлул жил в Ираке, был современником аббасидского халифа Гаруна ар-Рашида. В некоторых источниках его представляют как брата Гаруна ар-Рашида. Год рождения Бахлула неизвестен. Говорят, что он родился и вырос в Иракском городе Куф, потом переехал в Багдад. Прославился он благодаря своим занимательным и поучительным анекдотам. Некоторые из его анекдотов предлагаю вашему вниманию на языке джуури.
Һовун востон, күмүр востон.
Јә рӱз ә ки Бәһлул јә мәрд ә мәсләћәт оморә:
— Бәһлул Данәндә, јә мәсләћәт ди мәрә, чү востонум, чү фурухум ки, ⱨошир бошум?
Бәһлул ҹовоб дорәни:
— Бура һовун востон, күмүр востон, вәчи ә онбор, ә сәр ишу ов шән бини.
Мәрд, Бәһлул чүтәрз ҝуфтирәбуҝә, һочү сохт. Һәчи ћисоб сохдут ки, әз ов шәндә һовун вә күмүр мундә-мундә дијәш ҝурун имбу. Әз ⱨәрә јә хәјли вәхт ҝироштәни, һовун вә күмүр пүрсирәҝор нәсбирә. Војистәни ки, вәхүсү бурав ә ки Бәһлул, һә ә и вәхт дәрү куфтә оморәни. Вәди бирәники, парчој үлкә әдәј ә парчој гуншијә үлкәрәво ә дәⱨво ћәзүр бирә. Әри јәрәг-нәсәг гүч сохтә парчорә һовун вә һовунә әри ћәл сохтә күмүр ҝәрәки. Һовунһо вә күмүрһој мәрдә одомиһој парчо ә гимәт сүрх восторәнүт. Мәрд һич ҝузәт нәс сохтәнбу ки, һә јә бирдән һәчи ⱨошир имбу.
Әз ⱨәрә хәјли ҝироштәни. Јә рӱз и мәрд әз ејван иморәт хүшдә винирәни ки, Бәһлул әдәј кучәрә ҝироштә. Зу одомиһој хүштәрә фирсорәни ки, урә ә ки јү бијорүт. Бәһлул оморәни расирәни вә мәрд пүрсирәни:
— Ә, Диванә Бәһлул, имоһој чү востонум-фурухум ки, јә кәмиҝәш ⱨошир бошум?
Бәһлул ҹовоб до:
— Бура пијоз восто, сир восто, ә сәр ишү ов шән бини.
Мәрд кәнтһо- кәсәкһорә ҝәштәни, бүтүн бирә-нәбирәј хүштәрә дорәни, чәндгәдә пијоз вә сир һисти восторәни. Вәчирәни ә онборһо вә ә сәр ишү һиштәни ов шәндә. Һич дү ћофтә нә ҝироштәбу ки, пијозһо вә сирһо һәммә писирани. Мәрд мүфлис(ⱨони) бирәни, ҝиристә-ҝиристә оморәни ә ки Бәһлул вә ҝуфтирәни:
— Бәһлул, һәчи нәмәрди ниимбу! Јәкүмүн дәс тү мәрә әгүллүјә мәсләћәт дори. Мә ⱨошир бисторум. Бәгдә, әри чү дүјүмүн дәс тү мәрә әгүллүјә мәсләћәт нә дори, мүфлис бисторүм?
Бәһлул ҹовоб дорәни:
— Јәкүмүн дәс тү ә ки мә омори, мәрә Бәһлул Данандә ҝуфтири, мә түрә данандәрә хуно мәсләћәт дорум! Дүјүмүн дәс мәрә ә ки тү һорој зәри вә мәрә Диванә Бәһлул ҝуфтири, мә түрә диванәрә хуно мәсләћәт дорум.
Перевод на джуури: Геник Исаков
Москва. 2020.
Читайте также
Все материалы рубрики
Продолжаем публикации рассказов на языке джуури в рамках программы «сохранения и изучения языка джуури» фонда «СТМЭГИ».
Нун ҹофој ән дәс.
Ә у ҝироштә вәхтһо һәчи рәвајәт мисохдүт ки, ә јә дурә диһ јә косибә күлфәт зивистәнбу. Кәләтәј хунә әз у сәћәри ә кор мирафт, шәћәнҝум ә хунә моҝошт. Рӱзбәрӱз кор офтә чәтин бисто вә и косибә мәрд ә күлфәт хүштәрәво ћололбу сохтәни, рафтәни ә јә шәһәриҝә әри кор ҝәштә. Ә ⱨәдәти ҝиро әри ҝор офтә һәммә әвәл ә базар сәр кәширә. И косибиш ә базар оморәни, әз сәбәћ тә шәв ҝәштәни, кор нәс офтә. Пишој әз базар вадарафтә шинирәни, киниҝә јүрә ә нумәво һорәј зә. Домундәни ә хүштә; ә и гәрибә шәһәр ки бијо шиноху јүрә? Сәрә тик ҝүрдәни, дирәни јә јәрәшүглүјә мәрд- имбу әз салһојү- појисти ә пишојү әдәј пүрсирә: — тү мәрә нә шинохти? Косиб ҹовоб до муҝу - нәⱨ.
— Тү кук филонкәс, ә филон диһ зивистәнбири, мә ә түрәвоә ә ⱨәјили ә јә мәћәлә зивистәјм, ә јәки вози сохтәјм. Мә филонкәсүм.
Косиб ҹовоб до - имоһој шинохтум.
И ћовур ⱨәјили һичиш нә пүрсирә муҝу:
— Чүни појистәј ә инҹо, кәш ә мәрәво.
Косибә әз дулү шори ҝирошт; јәгин имоһој мәрә кор имбу муҝу.
ћовур ⱨәјили косибә бәрдәни ә хунәј хүштә, сәр-тәнүрә тәмиз сохтәни, јә хубә стол гиноглуги вокудәни вә һорој зәрәни тонушһо - билишһој хүштәрә.
Ә гәд мәҹлис ихтилот сохтәни чүтәрз иһо ә ⱨәјили ә јәки кәлә бирәтҝә вә имбуруз амбар шори ки ћовур ⱨәјили хүштәрә винири. Әји минволәво јә ћофтә косибә ә хунәј хүштә доштәни. Һәр рӱз ә јә ҹиҝә бәрдәни косибә, ҝәрдундәни, гиноглуги дорәни вә һәмишә шори сохтәни ки, ә ћовур ⱨәјили хүштә әдәј хуби сохтә. Вәⱨдә оморәни расирәни, косиб әри ћүрмәтһој ћовур ⱨәјили амбар разиҝәри сохтәни, лово хостәни вә ћәзүр бирәни әри рафтә.
ћовур ⱨәјили әз хүштә рази пүрсирәни:
— Һәри, хош омо түрә, мә дијә чү митанүм сохтә әри тү?
— Һәр чү митани сохтә әз јә корлә бәгдә, у әз дәс тү ниворов.
— У чүни ки әз дәс мә нәворов?
— Әји чәнд рӱз чү хурдәм, бәрдәм һәммә ән тү бу. Имбуруз уһо вараст, сәбәћ дијә ниимбу. Әри һәр рӱз нун бирәји бијо мәрә кор бу. Әји чәнд рӱз һич нә пүрсири ки мә ә и шәһәр әри чү оморәм. Әз дәстү нә воромо ки әримә јә кор дуз сохи, нун мәрә ә ҹофој дәсмәрәво гозонҹ сохум.
И ихтилот әз пүрүшһој Тиро ә иму һәчи омори расири. Косибә әз мүћнәти, әз тәнҝи - дүләсти вәдәшәндә әз мисвоһој Тиро јәкини. Мисвоһој Тирорә әри ә ҹиҝә овурдә Худо ә пишој һәр кәс овондлүјә корһо раст бијоро.
PS: Ә гувоти ән и ихтилот әз ҝирошдә рӱзһој гәд ҹуһурһо јә кәм ҝоф сохим:
— Һәр рӱз әз сәћәри(тәфәⱨәт нәбу һәминон вә јо зимусту) базар ән Ҹуһурһо- Краснаја Слобода ә одомирәво пӱр бирәнбу. Һәминон әз гирог кәнтһо ингәдә чи оморәнбу ки, чи фурухтәҝорһо молһорә ә дү-сә ҹәрҝә мидәчирүт. Ә базар һәм чифурухтәҝорһо, чивосторәҝорһо, корҝәштәҝорһо вә әри вәхт ҝировундә оморәҝорһош амбар бирәнбу. Әри чи восторә мијомоһо имконлүјә одомиһо чү мисохдүт: әз һәрчү пишо базарә јә бо сәјр мисохдүт, әҹә чү һисти - чү нисти миданүсдүт вә ә и ⱨәрә әри кор ҝәштә оморә косибһорә ә диггәт мәҝүрдүт. Ә тәһминирәво базарирә сохтә варастә бәгдә рәћ хүштәрә әз бинәј јәки вә јо дүдүшү мидәшәндүт, импојүсдүт ћол - әћвол импүрсүрүт вә ә хоһиширәво миҝуфтурүт: — бијо мићилло сохит, мә әдәм тәⱨәди сохтә, зәћмәт нәбуҝә, митанитҝә и зәнбилләһојмәрә ә хунәјму расунит, Худо кумәк ә ишму. Зәнбилһорә мидорүт вә һәлүстү ә киф үшү пул мидәшәндүт вә ә рӱј үшү нәдәниширә зу мичарүсдүт мирафдүт. Һәлә әз и совоји уһорә ә јә бәһонәрәво ә гопу һорәј мизәрүт, миҝуфтурүт; — мәрә вәхт јә имкон нисти, бијо и савзәләһој мәћәләрә вәчиним вә јо хорирә бил зәним, һүзүмһорә ә хәрә дәчиним вә саирә.Шәћәнҝум һәг үшүрә мидорүт, ә хунә ә рәћ мидокундүт. Ә әзини рәћһорәво ә гәд ҹуһурһо ә дү јәки кумәк бирәнбүрүт. Мисвој әну корһо у бу ки, һәр инсон ә ҹофој дәс хүштәрәво јә тикә нун хунәј хүштәрә танү гозонҹ сохтә. И мисвоһорә ә ҹиҝә овурдә әриму әз тараф Худо норә омори.
Имбурӱзинә вәхтиш имконлүјә гәдүрданә кукһој хәлг иму, чәндгәдә ә дәс үшү имкон дәри, әдәт әри ⱨәјилһој ҹәⱨмәт ҹиҝә корһо вокундә вә уһорә ә корәво тәⱨмин сохтә. Худо имконһошүрә зијод сохо.
Нун ҹофој дәс һәмишә ширин бирә. Худо јә тикә нунә әри һәммә ә ⱨәсонтирәво расуно. Худо ⱨиломә саламат сохо. Саламат бошит!
Геник Исаков
Москва. 2020.